{"id":173249,"date":"2019-02-28T22:40:12","date_gmt":"2019-02-28T17:10:12","guid":{"rendered":"http:\/\/hindi.iasbook.com\/?p=173249"},"modified":"2019-02-28T22:40:12","modified_gmt":"2019-02-28T17:10:12","slug":"climate-change-and-agriculture","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/climate-change-and-agriculture\/","title":{"rendered":"\u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0914\u0930 \u0915\u0943\u0937\u093f (Climate Change and Agriculture)"},"content":{"rendered":"<p>\u092a\u0930\u093f\u091a\u092f \u0915\u0943\u0937\u093f \u0914\u0930 \u092e\u0924\u094d\u0938\u094d\u092f\u092a\u093e\u0932\u0928 \u092e\u0941\u0916\u094d\u092f \u0930\u0942\u092a \u0938\u0947 \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930 \u0928\u093f\u0930\u094d\u092d\u0930 \u0939\u0948\u0902\u0964 \u092d\u093e\u0930\u0924 \u0915\u093e \u0915\u0943\u0937\u093f \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0915\u0947 \u0916\u0924\u0930\u0947 \u0915\u093e \u0938\u093e\u092e\u0928\u093e \u0915\u0930 \u0930\u0939\u093e \u0939\u0948 \u091c\u094b \u092d\u093e\u0930\u0924 \u092e\u0947\u0902 \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0926\u0948\u0928\u093f\u0915 \u091c\u0940\u0935\u0928 \u0915\u094b \u092a\u094d\u0930\u0924\u094d\u092f\u0915\u094d\u0937 \u0930\u0942\u092a \u0938\u0947 \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935\u093f\u0924 \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964 \u0939\u093e\u0932\u093e\u0902\u0915\u093f \u0915\u0941\u0932 \u092e\u093e\u0928\u0935\u091c\u0928\u093f\u0924 \u0909\u0924\u094d\u0938\u0930\u094d\u091c\u0928 \u092e\u0947\u0902 \u0915\u0943\u0937\u093f \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u0915\u093e 25% \u092f\u094b\u0917\u0926\u093e\u0928 \u0939\u0948\u0964<\/p>\n<h3>\u0915\u0943\u0937\u093f \u092a\u0930 \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0915\u093e \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935<\/h3>\n<p><strong>\u0915\u0943\u0937\u093f \u0909\u0924\u094d\u092a\u093e\u0926\u0915\u0924\u093e \u092e\u0947\u0902 \u0917\u093f\u0930\u093e\u0935\u091f<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li>\u0915\u0943\u0937\u093f \u0909\u0924\u094d\u092a\u093e\u0926\u0915\u0924\u093e \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u094d\u0930\u0947\u0930\u093f\u0924 \u092a\u0930\u093f\u0923\u093e\u092e\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0926\u094b \u0935\u094d\u092f\u093e\u092a\u0915 \u0935\u0930\u094d\u0917\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u092a\u094d\u0930\u0924\u093f \u0938\u0902\u0935\u0947\u0926\u0928\u0936\u0940\u0932 \u0939\u0948\u0964 \u092a\u0939\u0932\u093e, \u0924\u093e\u092a\u092e\u093e\u0928, \u0935\u0930\u094d\u0937\u093e \u0914\u0930 \u0915\u093e\u0930\u094d\u092c\u0928 \u0921\u093e\u0907\u0911\u0915\u094d\u0938\u093e\u0907\u0921 \u0915\u0940 \u0938\u093e\u0902\u0926\u094d\u0930\u0924\u093e \u092e\u0947\u0902 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0915\u0947 \u0915\u093e\u0930\u0923 \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u094d\u0930\u0947\u0930\u093f\u0924 \u092a\u0930\u093f\u0923\u093e\u092e\u094b\u0902 \u0915\u0947<strong> \u092a\u094d\u0930\u0924\u094d\u092f\u0915\u094d\u0937 \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935<\/strong> \u0915\u0947 \u092a\u094d\u0930\u0924\u093f; \u0924\u0925\u093e \u0926\u0942\u0938\u0930\u093e \u092e\u0943\u0926\u093e \u0915\u0940 \u0928\u092e\u0940 \u092e\u0947\u0902 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0924\u0925\u093e \u0915\u0940\u091f\u094b\u0902 \u0914\u0930 \u092c\u0940\u092e\u093e\u0930\u093f\u092f\u094b\u0902 \u0926\u094d\u0935\u093e\u0930\u093e \u0938\u0902\u0915\u094d\u0930\u092e\u0923 \u0915\u0947 \u0935\u093f\u0924\u0930\u0923 \u090f\u0935\u0902 \u092c\u093e\u0930\u092e\u094d\u092c\u093e\u0930\u0924\u093e \u0915\u0947 \u092e\u093e\u0927\u094d\u092f\u092e \u0938\u0947 \u0907\u0938\u0915\u0947 <strong>\u0905\u092a\u094d\u0930\u0924\u094d\u092f\u0915\u094d\u0937 \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935<\/strong> \u0915\u0947 \u092a\u094d\u0930\u0924\u093f\u0964<\/li>\n<li>IPCC \u0915\u0947 \u0905\u0928\u0941\u0938\u093e\u0930, \u092d\u093e\u0930\u0924 \u092e\u0947\u0902 \u0915\u0943\u0937\u093f \u0909\u0924\u094d\u092a\u093e\u0926\u0915\u0924\u093e \u092e\u0947\u0902 2020 \u0924\u0915 2.5 \u0938\u0947 10% \u0924\u0915 \u0914\u0930 2050 \u0924\u0915 5 \u0938\u0947 30% \u0924\u0915 \u0915\u0940 \u0917\u093f\u0930\u093e\u0935\u091f \u0905\u0928\u0941\u092e\u093e\u0928\u093f\u0924 \u0939\u0948\u0964<\/li>\n<li><strong>\u092a\u094b\u0937\u0923 \u0938\u0902\u092c\u0902\u0927\u0940 \u0938\u0941\u0930\u0915\u094d\u0937\u093e:<\/strong> \u0935\u093e\u092f\u0941\u092e\u0902\u0921\u0932\u0940\u092f \u0915\u093e\u0930\u094d\u092c\u0928 \u0921\u093e\u0907\u0911\u0915\u094d\u0938\u093e\u0907\u0921 \u0915\u093e \u092c\u0922\u093c\u0924\u093e \u0938\u094d\u0924\u0930 \u0917\u0947\u0939\u0942\u0902, \u0938\u094b\u092f\u093e\u092c\u0940\u0928 \u0914\u0930 \u091a\u093e\u0935\u0932 \u0938\u0939\u093f\u0924 \u0905\u0927\u093f\u0915\u093e\u0902\u0936 \u092a\u093e\u0926\u092a \u092a\u094d\u0930\u091c\u093e\u0924\u093f\u092f\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u092a\u094d\u0930\u094b\u091f\u0940\u0928 \u0914\u0930 \u0906\u0935\u0936\u094d\u092f\u0915 \u0916\u0928\u093f\u091c\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0938\u0902\u0915\u0947\u0902\u0926\u094d\u0930\u0923 \u0915\u094b \u0915\u092e \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong> \u092a\u0936\u0941\u0927\u0928 \u092a\u0930 \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935<\/strong><\/p>\n<p>\u0939\u0940\u091f \u0935\u0947\u0935 (\u091c\u093f\u0928\u092e\u0947\u0902 \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0915\u0947 \u0915\u093e\u0930\u0923 \u0935\u0943\u0926\u094d\u0927\u093f \u0915\u093e \u0905\u0928\u0941\u092e\u093e\u0928 \u0939\u0948) \u092a\u0936\u0941\u0913\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u0930\u094b\u0917 \u0915\u0947 \u092a\u094d\u0930\u0924\u093f \u0909\u0928\u0915\u0940 \u0938\u0941\u092d\u0947\u0926\u094d\u092f\u0924\u093e \u0915\u094b \u092c\u0922\u093c\u093e\u0915\u0930, \u092a\u094d\u0930\u091c\u0928\u0928 \u0915\u094d\u0937\u092e\u0924\u093e \u0915\u094b \u0918\u091f\u093e \u0915\u0930 \u0914\u0930 \u0926\u0942\u0927 \u0909\u0924\u094d\u092a\u093e\u0926\u0928 \u0915\u094b \u0915\u092e \u0915\u0930 \u092a\u0936\u0941\u0913\u0902 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u092a\u094d\u0930\u0924\u094d\u092f\u0915\u094d\u0937 \u0930\u0942\u092a \u0938\u0947 \u0916\u0924\u0930\u093e \u0909\u0924\u094d\u092a\u0928\u094d\u0928 \u0915\u0930 \u0938\u0915\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964<\/p>\n<p><strong>\u092e\u0924\u094d\u0938\u094d\u092f \u092a\u093e\u0932\u0928 \u092a\u0930 \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935<\/strong><\/p>\n<p>\u0924\u093e\u092a\u092e\u093e\u0928 \u0914\u0930 \u092e\u094c\u0938\u092e \u092e\u0947\u0902 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u092a\u094d\u0930\u091c\u0928\u0928 \u0914\u0930 \u092a\u094d\u0930\u0935\u093e\u0938\u0928 \u0915\u0947 \u0938\u092e\u092f \u0915\u094b \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935\u093f\u0924 \u0915\u0930 \u0938\u0915\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964 \u0915\u0941\u091b \u0938\u092e\u0941\u0926\u094d\u0930\u0940 \u0930\u094b\u0917\u094b\u0902 \u0915\u093e \u092a\u094d\u0930\u0938\u093e\u0930 \u092d\u0940<br \/>\n\u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0938\u0947 \u0938\u0940\u0927\u0947 \u0924\u094c\u0930 \u092a\u0930 \u091c\u0941\u0921\u093c\u093e \u0939\u0941\u0906 \u0939\u0948\u0964<\/p>\n<p><strong>\u0915\u0943\u0937\u093f \u0905\u0930\u094d\u0925\u0935\u094d\u092f\u0935\u0938\u094d\u0925\u093e\u0913\u0902 \u092a\u0930 \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935 :<\/strong> 2018 \u0915\u0947 \u0906\u0930\u094d\u0925\u093f\u0915 \u0938\u0930\u094d\u0935\u0947\u0915\u094d\u0937\u0923 \u0915\u0947 \u0905\u0928\u0941\u0938\u093e\u0930, \u092d\u093e\u0930\u0924 \u092e\u0947\u0902 \u091a\u0930\u092e \u092e\u094c\u0938\u092e\u0940 \u0918\u091f\u0928\u093e\u0913\u0902 \u0915\u0947 \u0915\u093e\u0930\u0923 \u0935\u093e\u0930\u094d\u0937\u093f\u0915 \u0930\u0942\u092a \u0938\u0947 910 \u0905\u0930\u092c \u0921\u0949\u0932\u0930 (62,000 \u0915\u0930\u094b\u0921\u093c \u0930\u0941\u092a\u092f\u0947) \u0915\u093e \u0928\u0941\u0915\u0938\u093e\u0928 \u0939\u0941\u0906 \u0939\u0948\u0964 \u090f\u0915 \u0905\u0928\u0941\u092e\u093e\u0928 \u0915\u0947 \u0905\u0928\u0941\u0938\u093e\u0930 \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0915\u0947 \u0915\u093e\u0930\u0923 \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u0906\u092f \u0914\u0938\u0924\u0928 15% \u0914\u0930 18% \u0924\u0915 \u0915\u092e \u0939\u094b \u0938\u0915\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964<\/p>\n<p><strong>\u0915\u093f\u0938\u093e\u0928\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u0906\u0924\u094d\u092e\u0939\u0924\u094d\u092f\u093e:<\/strong> \u092c\u0930\u094d\u0915\u0932\u0947 \u0938\u094d\u0925\u093f\u0924 \u0915\u0948\u0932\u093f\u092b\u093c\u094b\u0930\u094d\u0928\u093f\u092f\u093e \u0935\u093f\u0936\u094d\u0935\u0935\u093f\u0926\u094d\u092f\u093e\u0932\u092f \u092e\u0947\u0902 \u0906\u092f\u094b\u091c\u093f\u0924 \u090f\u0915 \u0905\u0927\u094d\u092f\u092f\u0928 \u092e\u0947\u0902 \u092f\u0939 \u0905\u0928\u0941\u092e\u093e\u0928 \u0932\u0917\u093e\u092f\u093e \u0917\u092f\u093e \u0939\u0948 \u0915\u093f<br \/>\n\u0935\u093f\u0917\u0924 30 \u0935\u0930\u094d\u0937\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 59,300 \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928\u094b\u0902 \u092f\u093e \u0915\u0943\u0937\u093f \u0936\u094d\u0930\u092e\u093f\u0915\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u092e\u0943\u0924\u094d\u092f\u0941 \u0915\u093e \u0915\u093e\u0930\u0923 \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0939\u094b \u0938\u0915\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/p>\n<h3>\u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0915\u0947 \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935 \u0915\u094b \u0915\u092e \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0909\u092a\u093e\u092f<\/h3>\n<p><strong>\u0905\u0928\u0941\u0915\u0942\u0932\u0928 \u0909\u092a\u093e\u092f:<\/strong> \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u090f\u0935\u0902 \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928\u0936\u0940\u0932\u0924\u093e \u0938\u0947 \u0928\u093f\u092a\u091f\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0915\u0943\u0937\u093f \u092b\u0938\u0932\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u092a\u094d\u0930\u0924\u094d\u092f\u093e\u0938\u094d\u0925\u0924\u093e \u092e\u0947\u0902 \u0935\u0943\u0926\u094d\u0927\u093f \u0915\u0930\u0928\u093e \u0905\u0924\u094d\u092f\u093e\u0935\u0936\u094d\u092f\u0915 \u0939\u0948 \u091c\u093f\u0938\u0938\u0947 \u0935\u093f\u092d\u093f\u0928\u094d\u0928 \u0905\u0928\u0941\u0915\u0942\u0932\u0928 \u090f\u0935\u0902 \u0936\u092e\u0928 \u0930\u0923\u0928\u0940\u0924\u093f\u092f\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u092e\u093e\u0927\u094d\u092f\u092e \u0938\u0947 \u0909\u0924\u094d\u092a\u093e\u0926\u0928 \u0915\u094b \u0938\u094d\u0925\u093f\u0930 \u092c\u0928\u093e\u090f \u0930\u0916\u0924\u0947 \u0939\u0941\u090f \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u0906\u091c\u0940\u0935\u093f\u0915\u093e \u0938\u0941\u0930\u0915\u094d\u0937\u093e \u092e\u0947\u0902 \u0938\u0941\u0927\u093e\u0930 \u0915\u093f\u092f\u093e \u091c\u093e \u0938\u0915\u0947\u0964<\/p>\n<ul>\n<li>\u0939\u093e\u0932 \u0939\u0940 \u092e\u0947\u0902, \u092d\u093e\u0930\u0924 \u0938\u0930\u0915\u093e\u0930, \u092e\u0939\u093e\u0930\u093e\u0937\u094d\u091f\u094d\u0930 \u0938\u0930\u0915\u093e\u0930 \u0914\u0930 \u0935\u093f\u0936\u094d\u0935 \u092c\u0948\u0902\u0915 \u0928\u0947 \u0915\u094d\u0932\u093e\u0908\u092e\u0947\u091f \u0930\u0947\u091c\u093c\u0940\u0932\u093f\u090f\u0902\u091f \u090f\u0917\u094d\u0930\u0940\u0915\u0932\u094d\u091a\u0930 \u092b\u0949\u0930 \u092e\u0939\u093e\u0930\u093e\u0937\u094d\u091f\u094d\u0930 \u0928\u093e\u092e\u0915 \u092a\u0930\u093f\u092f\u094b\u091c\u0928\u093e \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f 420 \u092e\u093f\u0932\u093f\u092f\u0928 \u0905\u092e\u0947\u0930\u093f\u0915\u0940 \u0921\u0949\u0932\u0930 \u0915\u0947 \u090b\u0923 \u0938\u092e\u094d\u092c\u0928\u094d\u0927\u0940 \u0938\u092e\u091d\u094c\u0924\u0947 \u092a\u0930 \u0939\u0938\u094d\u0924\u093e\u0915\u094d\u0937\u0930 \u0915\u093f\u090f \u0939\u0948\u0902\u0964<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>\u092a\u0930\u092e\u093e\u0915\u0932\u094d\u091a\u0930 \u0915\u094b \u0905\u092a\u0928\u093e\u0928\u093e:<\/strong> \u092f\u0939 \u0915\u0943\u0937\u093f \u0909\u0924\u094d\u092a\u093e\u0926\u0915 \u092a\u093e\u0930\u093f\u0938\u094d\u0925\u093f\u0924\u093f\u0915\u0940 \u092a\u094d\u0930\u0923\u093e\u0932\u093f\u092f\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u0938\u0941\u0935\u093f\u091a\u093e\u0930\u093f\u0924 \u0921\u093f\u091c\u093e\u0907\u0928 \u0914\u0930 \u0930\u0916\u0930\u0916\u093e\u0935 \u0939\u0948 \u091c\u093f\u0938\u0915\u0947 \u0905\u0902\u0924\u0930\u094d\u0917\u0924 \u0915\u093f\u0938\u0940 \u092a\u094d\u0930\u093e\u0915\u0943\u0924\u093f\u0915 \u092a\u093e\u0930\u093f\u0938\u094d\u0925\u093f\u0924\u093f\u0915 \u0924\u0902\u0924\u094d\u0930 \u0915\u0947 \u0938\u092e\u093e\u0928 \u0939\u0940 \u0935\u093f\u0935\u093f\u0927\u0924\u093e, \u0938\u094d\u0925\u093f\u0930\u0924\u093e \u0914\u0930 \u0932\u091a\u0940\u0932\u0947\u092a\u0928 \u091c\u0948\u0938\u0947 \u0917\u0941\u0923 \u0939\u094b\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0964<\/p>\n<ul>\n<li>\u092f\u0939 \u092d\u0942\u092e\u093f \u0914\u0930 \u0932\u094b\u0917\u094b\u0902 \u0915\u093e \u0938\u093e\u092e\u0902\u091c\u0938\u094d\u092f\u092a\u0942\u0930\u094d\u0923 \u090f\u0915\u0940\u0915\u0930\u0923 \u0939\u0948 \u091c\u094b \u090f\u0915 \u0927\u093e\u0930\u0923\u0940\u092f \u0924\u0930\u0940\u0915\u0947 \u0938\u0947 \u0909\u0928\u0915\u0940 \u092d\u094b\u091c\u0928, \u090a\u0930\u094d\u091c\u093e, \u0906\u0936\u094d\u0930\u092f \u0938\u092e\u094d\u092c\u0928\u094d\u0927\u0940 \u0924\u0925\u093e \u0905\u0928\u094d\u092f \u092d\u094c\u0924\u093f\u0915 \u090f\u0935\u0902 \u0917\u0948\u0930-\u092d\u094c\u0924\u093f\u0915 \u0906\u0935\u0936\u094d\u092f\u0915\u0924\u093e\u0913\u0902 \u0915\u094b \u092a\u0942\u0930\u093e \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/li>\n<li>\u092f\u0939 \u0930\u093e\u0938\u093e\u092f\u0928\u093f\u0915 \u0914\u0930 \u0915\u0940\u091f\u0928\u093e\u0936\u0915\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0915\u094b \u0939\u0924\u094b\u0924\u094d\u0938\u093e\u0939\u093f\u0924 \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948 \u0924\u0925\u093e \u092e\u0943\u0926\u093e \u0915\u0947 \u0938\u094d\u0935\u093e\u0938\u094d\u0925\u094d\u092f \u0915\u094b \u092c\u0928\u093e\u090f \u0930\u0916\u0928\u0947 \u090f\u0935\u0902 \u0909\u0924\u094d\u092a\u093e\u0926\u0915\u0924\u093e \u092e\u0947\u0902 * \u0935\u0943\u0926\u094d\u0927\u093f \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u092a\u0930\u094d\u092f\u093e\u0935\u0930\u0923 \u0905\u0928\u0941\u0915\u0942\u0932 \u0938\u093e\u0927\u0928\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0915\u094b \u092c\u0922\u093c\u093e\u0935\u093e \u0926\u0947\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/li>\n<li>\u092a\u0930\u092e\u093e\u0915\u0932\u094d\u091a\u0930 \u0915\u0947 \u0905\u0902\u0924\u0930\u094d\u0917\u0924 \u092c\u0922\u093c\u0924\u0947 \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 (\u092e\u094c\u091c\u0942\u0926\u093e 108 \u092e\u093f\u0932\u093f\u092f\u0928 \u090f\u0915\u0921\u093c \u0938\u0947 2050 \u0924\u0915 1 \u092c\u093f\u0932\u093f\u092f\u0928 \u090f\u0915\u0921\u093c \u0924\u0915) \u0915\u0947 \u092a\u0930\u093f\u0923\u093e\u092e\u0938\u094d\u0935\u0930\u0942\u092a \u0915\u093e\u0930\u094d\u092c\u0928 \u092a\u094d\u0930\u091a\u094d\u091b\u093e\u0926\u0928 \u0914\u0930 \u0909\u0924\u094d\u0938\u0930\u094d\u091c\u0928 \u092e\u0947\u0902 \u0915\u092e\u0940 \u0915\u0947 \u0915\u093e\u0930\u0923 \u0915\u0941\u0932 CO2 \u092e\u0947\u0902 23.2 \u0917\u0940\u0917\u093e\u091f\u0928 \u0915\u0947 \u0938\u094d\u0924\u0930 \u0924\u0915 \u0915\u092e \u0939\u094b \u0938\u0915\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/li>\n<li>\u092f\u0939 \u0915\u0941\u0936\u0932 \u092a\u094d\u0930\u0923\u093e\u0932\u0940 \u0915\u0947 \u0928\u093f\u0930\u094d\u092e\u093e\u0923 \u0939\u0947\u0924\u0941 \u0906\u0927\u0941\u0928\u093f\u0915 \u092a\u094d\u0930\u094c\u0926\u094d\u092f\u094b\u0917\u093f\u0915\u0940 \u0914\u0930 \u0935\u0948\u091c\u094d\u091e\u093e\u0928\u093f\u0915 \u091c\u094d\u091e\u093e\u0928 \u0915\u0947 \u0938\u093e\u0925 \u092a\u093e\u0930\u0902\u092a\u0930\u093f\u0915 \u0915\u0943\u0937\u093f \u092a\u094d\u0930\u0925\u093e\u0913\u0902 \u0915\u094b \u0938\u092e\u094d\u092e\u093f\u0932\u093f\u0924<br \/>\n\u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964 \u092f\u0939 \u0906\u0928\u0941\u0935\u093e\u0902\u0936\u093f\u0915 \u0930\u0942\u092a \u0938\u0947 \u0938\u0902\u0936\u094b\u0927\u093f\u0924 \u092c\u0940\u091c\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u092c\u0939\u0941\u0930\u093e\u0937\u094d\u091f\u094d\u0930\u0940\u092f \u0915\u0902\u092a\u0928\u093f\u092f\u094b\u0902 \u092a\u0930 \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u0928\u093f\u0930\u094d\u092d\u0930\u0924\u093e \u0915\u094b \u092d\u0940 \u0915\u092e \u0915\u0930 \u0938\u0915\u0924\u093e<\/li>\n<li>\u092a\u0930\u092e\u093e\u0915\u0932\u094d\u091a\u0930, \u092e\u094b\u0928\u094b\u0915\u0932\u094d\u091a\u0930 \u0915\u0947 \u0938\u094d\u0925\u093e\u0928 \u092a\u0930 \u092a\u0949\u0932\u0940\u0915\u0932\u094d\u091a\u0930 \u0915\u093e \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948 \u091c\u093f\u0938\u0915\u0947 \u0905\u0902\u0924\u0930\u094d\u0917\u0924 \u090f\u0915 \u0938\u094d\u0935-\u0928\u093f\u0930\u094d\u092d\u0930 \u092a\u094d\u0930\u0923\u093e\u0932\u0940 \u0915\u0947 \u0928\u093f\u0930\u094d\u092e\u093e\u0923 \u0915\u0947<br \/>\n\u0932\u093f\u090f \u090f\u0915 \u0926\u0942\u0938\u0930\u0947 \u0915\u093e \u0938\u092e\u0930\u094d\u0925\u0928 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0939\u0947\u0924\u0941 \u0935\u0928\u0938\u094d\u092a\u0924\u093f\u092f\u094b\u0902 \u0914\u0930 \u092a\u0936\u0941\u0913\u0902 \u0915\u0947 \u0935\u093f\u0935\u093f\u0927 \u092a\u094d\u0930\u0915\u093e\u0930\u094b\u0902 \u0915\u093e \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0915\u093f\u092f\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>\u0938\u0902\u0938\u093e\u0927\u0928 \u0938\u0902\u0930\u0915\u094d\u0937\u0923 \u092a\u094d\u0930\u094c\u0926\u094d\u092f\u094b\u0917\u093f\u0915\u093f\u092f\u093e\u0902:<\/strong> \u0910\u0938\u0940 \u0915\u094b\u0908 \u092d\u0940 \u092a\u0926\u094d\u0927\u0924\u093f, \u0938\u093e\u092e\u0917\u094d\u0930\u0940 \u092f\u093e \u0909\u092a\u0915\u0930\u0923 \u091c\u094b \u0906\u0917\u0924 (\u0907\u0928\u092a\u0941\u091f) \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0926\u0915\u094d\u0937\u0924\u093e, \u092b\u0938\u0932 \u0909\u0924\u094d\u092a\u093e\u0926\u0915\u0924\u093e \u0914\u0930 \u0915\u0943\u0937\u093f\u0917\u0924 \u0906\u092f \u0915\u094b \u092c\u0922\u093c\u093e\u0924\u0940 \u0939\u0948 \u0909\u0938\u0947 \u0938\u0902\u0938\u093e\u0927\u0928 \u0938\u0902\u0930\u0915\u094d\u0937\u0923 \u092a\u094d\u0930\u094c\u0926\u094d\u092f\u094b\u0917\u093f\u0915\u0940 \u0915\u0939\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964 \u0907\u0938\u0915\u0947 \u0928\u093f\u092e\u094d\u0928\u0932\u093f\u0916\u093f\u0924 \u0918\u091f\u0915 \u0939\u0948\u0902:<\/p>\n<ul>\n<li>\u092b\u0938\u0932 \u0905\u0935\u0938\u094d\u0925\u093e\u092a\u0928 (Crop Establishment) \u092a\u094d\u0930\u0923\u093e\u0932\u0940 (\u0936\u0942\u0928\u094d\u092f \u091c\u0941\u0924\u093e\u0908, \u0928\u094d\u092f\u0942\u0928\u0924\u092e \u091c\u0941\u0924\u093e\u0908 \u092f\u093e \u0915\u092e \u091c\u0941\u0924\u093e\u0908 \u0907\u0924\u094d\u092f\u093e\u0926\u093f);<\/li>\n<li>\u091c\u0932 \u092a\u094d\u0930\u092c\u0902\u0927\u0928 (\u0932\u0947\u091c\u093c\u0930 \u0932\u0948\u0902\u0921 \u0932\u0947\u0935\u0947\u0932\u0930 \u0924\u0915\u0928\u0940\u0915 \u0915\u094b \u0905\u092a\u0928\u093e\u0928\u093e); \u0914\u0930<\/li>\n<li>\u092a\u094b\u0937\u0915 \u092a\u094d\u0930\u092c\u0902\u0927\u0928 (\u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 -\u0935\u093f\u0936\u093f\u0937\u094d\u091f \u092a\u094b\u0937\u0915 \u092a\u094d\u0930\u092c\u0902\u0927\u0928, \u0909\u0930\u094d\u0935\u0930\u0915 \u0915\u093e \u0915\u094d\u0930\u092e\u093f\u0915 \u0930\u0942\u092a \u0938\u0947 \u0905\u0932\u094d\u092a \u092e\u093e\u0924\u094d\u0930\u093e \u092e\u0947\u0902 \u092a\u094d\u0930\u092f\u094b\u0917)<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>\u092e\u0943\u0926\u093e \u0915\u0947 \u0915\u093e\u0930\u094d\u092c\u0928\u093f\u0915 \u092a\u0926\u093e\u0930\u094d\u0925 \u0915\u094b \u0938\u092e\u0943\u0926\u094d\u0927 \u0915\u0930\u0928\u093e:<\/strong> \u0915\u0943\u0937\u0915, \u0918\u0942\u0930\u0947 \u0915\u0940 \u0916\u093e\u0926 (\u092b\u093e\u0930\u094d\u092e \u092f\u093e\u0930\u094d\u0921 \u0916\u093e\u0926), \u0915\u092e\u094d\u092a\u094b\u0938\u094d\u091f \u0915\u0947 \u0905\u0928\u0941\u092a\u094d\u0930\u092f\u094b\u0917 \u092f\u093e \u091c\u0948\u0935\u093f\u0915 \u0915\u0943\u0937\u093f \u0915\u0947 \u092a\u094d\u0930\u092f\u094b\u0917<br \/>\n\u0926\u094d\u0935\u093e\u0930\u093e \u092e\u0943\u0926\u093e \u0915\u0947 \u0915\u093e\u0930\u094d\u092c\u0928\u093f\u0915 \u092a\u0926\u093e\u0930\u094d\u0925 \u0915\u094b \u092c\u0947\u0939\u0924\u0930 \u092c\u0928\u093e\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0938\u093e\u0925-\u0938\u093e\u0925 \u092e\u0943\u0926\u093e \u0915\u0947 \u0938\u094d\u0935\u093e\u0938\u094d\u0925\u094d\u092f \u092e\u0947\u0902 \u0938\u0941\u0927\u093e\u0930 \u0915\u0930 \u0938\u0915\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964<\/p>\n<p><strong>\u091c\u0940\u0930\u094b \u092c\u091c\u091f \u092a\u094d\u0930\u093e\u0915\u0943\u0924\u093f\u0915 \u0915\u0943\u0937\u093f (ZBNF) \u0915\u094b \u0905\u092a\u0928\u093e\u0928\u093e:<\/strong> \u092f\u0939 \u090f\u0915 \u092a\u094d\u0930\u093e\u0915\u0943\u0924\u093f\u0915 \u0915\u0943\u0937\u093f \u0915\u0940 \u0924\u0915\u0928\u0940\u0915 \u0939\u0948 \u091c\u093f\u0938\u092e\u0947\u0902 \u092c\u093f\u0928\u093e \u0930\u0938\u093e\u092f\u0928\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0924\u0925\u093e \u0915\u093f\u0938\u0940 \u092d\u0940 \u090b\u0923 \u092f\u093e \u0906\u0917\u0924 \u0915\u0947 \u0916\u0930\u0940\u0926 \u092e\u0947\u0902 \u092c\u093f\u0928\u093e \u0915\u094b\u0908 \u0935\u094d\u092f\u092f \u0915\u093f\u090f \u0915\u0943\u0937\u093f \u0915\u0940 \u091c\u093e\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964 \u0907\u0938\u0947 \u0938\u0941\u092d\u093e\u0937 \u092a\u093e\u0932\u0947\u0915\u0930 \u0926\u094d\u0935\u093e\u0930\u093e \u0935\u093f\u0915\u0938\u093f\u0924 \u0915\u093f\u092f\u093e \u0917\u092f\u093e \u0925\u093e\u0964<\/p>\n<ul>\n<li>ZBNF \u092b\u0938\u0932\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0906\u0938-\u092a\u093e\u0938 \u0909\u092a\u0932\u092c\u094d\u0927 \u0938\u092d\u0940 \u092a\u094d\u0930\u093e\u0915\u0943\u0924\u093f\u0915 \u0938\u0902\u0938\u093e\u0927\u0928\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0915\u0947 \u0915\u093e\u0930\u0923 \u0909\u0924\u094d\u092a\u093e\u0926\u0928 \u0915\u0940 \u0932\u093e\u0917\u0924 \u0915\u094b \u0936\u0942\u0928\u094d\u092f \u0915\u0947 \u0938\u094d\u0924\u0930 \u0924\u0915<br \/>\n\u0932\u0947 \u091c\u093e\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964 \u0915\u0943\u0937\u0915 \u092b\u0938\u0932\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u0938\u0941\u0930\u0915\u094d\u0937\u093e \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0915\u0947\u0902\u091a\u0941\u0913\u0902, \u0917\u093e\u092f \u0915\u0947 \u0917\u094b\u092c\u0930, \u092e\u0942\u0924\u094d\u0930, \u092a\u093e\u0926\u092a\u094b\u0902, \u092e\u093e\u0928\u0935 \u092e\u0932-\u092e\u0942\u0924\u094d\u0930 \u0914\u0930 \u0905\u0928\u094d\u092f \u091c\u0948\u0935\u093f\u0915 \u0909\u0930\u094d\u0935\u0930\u0915\u094b\u0902 \u0915\u093e<br \/>\n\u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0915\u0930\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964<\/li>\n<\/ul>\n<h4>ZBNF \u0915\u0940 \u0935\u093f\u0936\u0947\u0937\u0924\u093e\u090f\u0902:<\/h4>\n<p><strong>\u0905\u0902\u0924\u0930-\u0936\u0938\u094d\u092f\u0928 :<\/strong> \u0907\u0938\u0915\u0947 \u0905\u0902\u0924\u0930\u094d\u0917\u0924 \u092d\u0942\u092e\u093f \u0915\u0947 \u0915\u093f\u0938\u0940 \u0926\u093f\u090f \u0917\u090f \u092d\u093e\u0917 \u092a\u0930 \u0905\u0927\u093f\u0915 \u092b\u0938\u0932 \u0909\u0924\u094d\u092a\u093e\u0926\u0928 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0909\u0928 \u0938\u0902\u0938\u093e\u0927\u0928\u094b\u0902 (\u091c\u093f\u0928\u0915\u093e \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0915\u093f\u0938\u0940 \u090f\u0915 \u092b\u0938\u0932 \u0915\u0947 \u0909\u0924\u094d\u092a\u093e\u0926\u0928 \u092e\u0947\u0902 \u0915\u093f\u092f\u093e \u091c\u093e \u0938\u0915\u0924\u093e \u0939\u0948) \u0915\u093e \u092a\u094d\u0930\u092f\u094b\u0917 \u0915\u0930 \u0935\u093f\u092d\u093f\u0928\u094d\u0928 \u092b\u0938\u0932\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0938\u0902\u092f\u094b\u091c\u0928 \u0915\u094b \u090f\u0915 \u0938\u093e\u0925 \u0909\u0917\u093e\u092f\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/p>\n<ul>\n<li>\u0909\u0926\u093e\u0939\u0930\u0923\u093e\u0930\u094d\u0925 \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928 \u092e\u093f\u0930\u094d\u091a \u0914\u0930 \u091f\u092e\u093e\u091f\u0930 \u0915\u0947 \u0938\u093e\u0925 \u092c\u093e\u091c\u0930\u093e, \u0905\u0930\u0939\u0930, \u0915\u0902\u0917\u0928\u0940 (\u092b\u0949\u0915\u094d\u0938\u091f\u0947\u0932 \u092e\u093f\u0932\u0947\u091f) \u092f\u093e \u092e\u0941\u0916\u094d\u092f \u092b\u0938\u0932 \u0915\u0947 \u0930\u0942\u092a \u092e\u0947\u0902 \u092e\u0942\u0902\u0917\u092b\u0932\u0940 \u0915\u0947<br \/>\n\u0938\u093e\u0925 \u0935\u093f\u0935\u093f\u0927 \u092b\u0938\u0932\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0938\u0902\u092f\u094b\u091c\u0928 \u0915\u094b \u0909\u0917\u093e\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>\u091c\u0948\u0935-\u0909\u0930\u094d\u0935\u0930\u0915\u094b\u0902 \u0915\u093e \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0914\u0930 \u0930\u093e\u0938\u093e\u092f\u0928\u093f\u0915 \u0909\u0930\u094d\u0935\u0930\u0915\u094b\u0902 \u090f\u0935\u0902 \u0915\u0940\u091f\u0928\u093e\u0936\u0915\u094b\u0902 \u0915\u093e \u0909\u0928\u094d\u092e\u0942\u0932\u0928<\/strong> &#8211; \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928\u094b\u0902 \u0926\u094d\u0935\u093e\u0930\u093e \u091c\u0940\u0935\u093e\u092e\u0943\u0924\u093e \u0928\u093e\u092e\u0915 \u090f\u0915 \u092a\u0926\u094d\u0927\u0924\u093f \u0915\u093e | \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0915\u093f\u092f\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948 \u091c\u093f\u0938\u092e\u0947\u0902 \u0935\u0947 \u0938\u094d\u0925\u093e\u0928\u0940\u092f \u0917\u093e\u092f \u0915\u0947 \u0917\u094b\u092c\u0930 \u0914\u0930 \u092e\u0942\u0924\u094d\u0930 \u0938\u0947 \u092c\u0928\u0947 \u0909\u0930\u094d\u0935\u0930\u0915\u094b\u0902 \u0915\u093e \u092a\u094d\u0930\u092f\u094b\u0917 \u0915\u0930\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964<\/p>\n<ul>\n<li><strong>\u092e\u0943\u0926\u093e \u0915\u0940 \u0928\u092e\u0940 \u0915\u093e \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917:<\/strong> \u0938\u0942\u0916\u093e \u092a\u094d\u0930\u0935\u0923 \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0915\u0943\u0937\u0915 \u092e\u0943\u0926\u093e \u0915\u0940 \u092a\u094d\u0930\u093e\u0915\u0943\u0924\u093f\u0915 \u0928\u092e\u0940 \u0915\u0940 \u0915\u094d\u0937\u0924\u093f \u0915\u094b \u0915\u092e \u0915\u0930\u0928\u0947 , \u092e\u0943\u0926\u093e \u0935\u093e\u0924\u0928 (soil<br \/>\naeration) \u092e\u0947\u0902 \u0935\u0943\u0926\u094d\u0927\u093f, \u092e\u0943\u0926\u093e \u0915\u0947 \u0938\u094d\u0935\u093e\u0938\u094d\u0925\u094d\u092f \u0935 \u0909\u0930\u094d\u0935\u0930\u0924\u093e \u092e\u0947\u0902 \u0935\u0943\u0926\u094d\u0927\u093f \u0914\u0930 \u092e\u0943\u0926\u093e \u092e\u0947\u0902 \u0905\u0928\u0941\u0915\u0942\u0932 \u0938\u0942\u0915\u094d\u0937\u094d\u092e \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u0938\u0941\u0928\u093f\u0936\u094d\u091a\u093f\u0924 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f\u00a0 <strong>\u092a\u0932\u0935\u093e\u0930 (\u092e\u0932\u094d\u091a\u093f\u0902\u0917) \u0914\u0930 \u0935\u093e\u092b\u0938\u093e (\u092e\u0943\u0926\u093e \u0935\u093e\u0924\u0928)<\/strong> \u0915\u094b \u0905\u092a\u0928\u093e\u0924\u0947 \u0964<\/li>\n<li><strong>\u0915\u0943\u0937\u093f \u092e\u0947\u0902 \u0906\u0917\u0924\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u0932\u093e\u0917\u0924 \u0915\u094b \u0915\u092e \u0915\u0930\u0928\u093e:<\/strong> \u0909\u0930\u094d\u0935\u0930\u0915\u094b\u0902 \u0914\u0930\u00a0\u0915\u0940\u091f\u0928\u093e\u0936\u0915\u094b\u0902 \u091c\u0948\u0938\u0947 \u092e\u0939\u0902\u0917\u0947 \u0906\u0917\u0924\u094b\u0902 \u092a\u0930 \u0915\u092e \u0935\u094d\u092f\u092f \u0915\u0947 \u092e\u093e\u0927\u094d\u092f\u092e \u0938\u0947\u00a0\u0915\u0943\u0937\u093f \u0906\u0917\u0924\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u0932\u093e\u0917\u0924 \u092e\u0947\u0902 \u0915\u091f\u094c\u0924\u0940 \u0915\u0930\u0924\u0940 \u0939\u0948 \u0914\u0930 \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928 \u0906\u092f \u092e\u0947\u0902 \u0935\u0943\u0926\u094d\u0927\u093f \u0915\u0930\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964<\/li>\n<li><strong>\u0938\u092e\u094b\u091a\u094d\u091a (\u0915\u0902\u091f\u0942\u0930) \u0914\u0930 \u092c\u093e\u0902\u0927 (\u092c\u0928\u094d\u0921\u094d\u0938) :<\/strong> \u091a\u0942\u0902\u0915\u093f \u092f\u0939 \u0935\u093f\u092d\u093f\u0928\u094d\u0928\u00a0 \u092b\u0938\u0932\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0905\u0927\u093f\u0915\u0924\u092e \u0915\u094d\u0937\u092e\u0924\u093e \u0915\u094b \u092c\u0922\u093c\u093e\u0935\u093e \u0926\u0947\u0924\u0940 \u0939\u0948 \u0905\u0924\u0903\u0935\u0930\u094d\u0937\u093e \u091c\u0932 \u0915\u094b \u0938\u0902\u0930\u0915\u094d\u0937\u093f\u0924 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0907\u0938\u0915\u093e \u092a\u094d\u0930\u092f\u094b\u0917 \u0915\u093f\u092f\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/li>\n<li>ZBNF \u092e\u0947\u0902 \u0938\u0942\u0916\u0947 \u0915\u0940 \u0905\u0935\u0927\u093f \u0915\u0947 \u0926\u094c\u0930\u093e\u0928 \u091c\u0932 \u0915\u0940 \u0909\u092a\u0932\u092c\u094d\u0927\u0924\u093e \u0938\u0941\u0928\u093f\u0936\u094d\u091a\u093f\u0924 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0915\u0943\u0937\u093f \u0924\u093e\u0932\u093e\u092c \u091c\u0948\u0938\u0947 <strong>\u091c\u0932 \u0928\u093f\u0915\u093e\u092f\u094b\u0902 \u0915\u093e \u092a\u0941\u0928\u0930\u094d\u092d\u0930\u0923 \u092d\u0940 \u0936\u093e\u092e\u093f\u0932 \u0939\u0948\u0964<\/strong><\/li>\n<li>\u0915\u0943\u0937\u0915 \u092e\u0943\u0926\u093e \u092e\u0947\u0902 \u0915\u093e\u0930\u094d\u092c\u0928\u093f\u0915 \u092a\u0926\u093e\u0930\u094d\u0925 \u0915\u094b \u092c\u0922\u093c\u093e\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0916\u0947\u0924 \u092e\u0947\u0902 \u0915\u0947\u0902\u091a\u0941\u0913\u0902 \u0915\u0940 \u0938\u094d\u0925\u093e\u0928\u0940\u092f \u092a\u094d\u0930\u091c\u093e\u0924\u093f\u092f\u094b\u0902 \u0915\u093e \u092a\u0941\u0928\u0903 \u092a\u0942\u0930\u094d\u0924\u093f \u0915\u0930\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964 \u092f\u0939\u00a0\u00a0\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f\u093e \u092e\u0943\u0926\u093e \u0926\u094d\u0935\u093e\u0930\u093e \u0928\u092e\u0940 \u0927\u093e\u0930\u0923 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0940 \u0915\u094d\u0937\u092e\u0924\u093e \u0915\u094b \u092c\u0922\u093c\u093e\u0924\u0940\u0964<\/li>\n<\/ul>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-155316 size-full\" src=\"https:\/\/iasbook.com\/hindi\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/env12-1.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"365\" srcset=\"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/env12-1.jpg 300w, https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/env12-1-247x300.jpg 247w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n<p><strong>\u0915\u0943\u0937\u093f-\u092a\u093e\u0930\u093f\u0938\u094d\u0925\u093f\u0924\u093f\u0915\u0940 \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930\u094b\u0902 \u0914\u0930 \u0916\u0947\u0924\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u0905\u0935\u0938\u094d\u0925\u093e\u092a\u0928\u093e ,<\/strong> \u092e\u094c\u0938\u092e \u0906\u0927\u093e\u0930\u093f\u0924 \u092c\u0940\u092e\u093e \u0915\u093e\u0930\u094d\u092f\u0915\u094d\u0930\u092e\u094b\u0902 \u0915\u094b \u0906\u0930\u092e\u094d\u092d \u0915\u0930\u0928\u093e \u0924\u0925\u093e \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928\u094b\u0902 \u0915\u094b \u0938\u0942\u091a\u0928\u093e \u092a\u094d\u0930\u0938\u093e\u0930\u093f\u0924 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0907\u0902\u091f\u0930\u0928\u0947\u091f \u0914\u0930 \u0938\u0902\u091a\u093e\u0930 \u0924\u0915\u0928\u0940\u0915\u094b\u0902 (ICTS) \u0915\u093e \u0932\u093e\u092d \u092a\u094d\u0930\u0926\u093e\u0928 \u0915\u0930\u0928\u093e \u0935\u093f\u092d\u093f\u0928\u094d\u0928 \u0915\u0943\u0937\u093f-\u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u0916\u093e\u0926\u094d\u092f \u0938\u0941\u0930\u0915\u094d\u0937\u093e \u0914\u0930 \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0938\u0947 \u0928\u093f\u092a\u091f\u0928\u0947 \u0939\u0947\u0924\u0941 \u0938\u094d\u0925\u093e\u092f\u0940 \u0915\u0943\u0937\u093f \u092a\u094d\u0930\u0925\u093e\u0913\u0902 \u0915\u0940 \u092a\u0939\u091a\u093e\u0928 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0914\u0930 \u0909\u0928\u0915\u0947 \u0938\u0902\u0935\u0930\u094d\u0926\u094d\u0927\u0928 \u092e\u0947\u0902 \u0938\u0939\u093e\u092f\u0915 \u0939\u094b\u0917\u093e\u0964<\/p>\n<p><strong>\u0915\u0902\u091c\u0930\u0935\u0947\u0936\u0928 \u0930\u093f\u091c\u093c\u0930\u094d\u0935 \u092a\u094d\u0930\u094b\u0917\u094d\u0930\u093e\u092e,<\/strong> \u0935\u093e\u0928\u093f\u0915\u0940 \u092a\u094d\u0930\u094b\u0924\u094d\u0938\u093e\u0939\u0928 \u0915\u093e\u0930\u094d\u092f\u0915\u094d\u0930\u092e, \u090f\u0915\u0940\u0915\u0943\u0924 \u092a\u094b\u0937\u0915 \u0924\u0924\u094d\u0924\u094d\u0935 \u092a\u094d\u0930\u092c\u0902\u0927\u0928 \u0914\u0930 \u0938\u0902\u0930\u0915\u094d\u0937\u0923 \u0915\u0943\u0937\u093f , \u092b\u0938\u0932 \u0935\u093f\u0935\u093f\u0927\u0940\u0915\u0930\u0923 \u091c\u0948\u0938\u0940 \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935\u0940 \u092d\u0942\u092e\u093f \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u090f\u0935\u0902 \u092a\u094d\u0930\u092c\u0902\u0927\u0928 \u092a\u0926\u094d\u0927\u0924\u093f\u092f\u094b\u0902 \u091c\u0948\u0938\u0947 \u0905\u0928\u094d\u092f \u0915\u0926\u092e\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0915\u093e\u0930\u094d\u092f\u093e\u0928\u094d\u0935\u092f\u0928 \u0938\u0947 \u0927\u0930\u093e\u0924\u0932\u0940\u092f \u0915\u093e\u0930\u094d\u092c\u0928 \u092a\u094d\u0930\u091a\u094d\u091b\u093e\u0926\u0928 \u0915\u094b \u092c\u0922\u093c\u093e\u0928\u0947 \u0914\u0930 \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941<br \/>\n\u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0915\u0947 \u0928\u093f\u092f\u0902\u0924\u094d\u0930\u0923 \u092e\u0947\u0902 \u092e\u0926\u0926 \u092e\u093f\u0932\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964<\/p>\n<h4>\u0938\u0902\u092f\u0941\u0915\u094d\u0924 \u0930\u093e\u0937\u094d\u091f\u094d\u0930 \u0916\u093e\u0926\u094d\u092f \u090f\u0935\u0902 \u0915\u0943\u0937\u093f \u0938\u0902\u0917\u0920\u0928 (FAO)<\/h4>\n<p>\u0926\u094d\u0935\u093e\u0930\u093e \u092a\u094d\u0930\u0926\u0924\u094d\u0924 \u092a\u0930\u093f\u092d\u093e\u0937\u093e \u0915\u0947 \u0905\u0928\u0941\u0938\u093e\u0930 CSA &#8220;\u0915\u0943\u0937\u093f \u0909\u0924\u094d\u092a\u093e\u0926\u0915\u0924\u093e \u092e\u0947\u0902 \u0938\u0924\u0924 \u0930\u0942\u092a \u0938\u0947 \u0935\u0943\u0926\u094d\u0927\u093f \u0915\u0930\u0924\u0940 \u0939\u0948, \u0932\u091a\u0940\u0932\u093e\u092a\u0928 (\u0905\u0928\u0941\u0915\u0942\u0932\u0928) \u092c\u0922\u093c\u093e\u0924\u0940 \u0939\u0948, \u091c\u0939\u093e\u0902 \u0938\u0902\u092d\u0935 \u0939\u094b \u0935\u0939\u093e\u0902 \u0917\u094d\u0930\u0940\u0928 \u0939\u093e\u0909\u0938 \u0917\u0948\u0938\u094b\u0902 \u0915\u094b \u0915\u092e \/ \u0938\u092e\u093e\u092a\u094d\u0924 \u0915\u0930\u0924\u0940 \u0939\u0948 \u0914\u0930 \u0930\u093e\u0937\u094d\u091f\u094d\u0930\u0940\u092f \u0916\u093e\u0926\u094d\u092f \u0938\u0941\u0930\u0915\u094d\u0937\u093e \u0914\u0930 \u0935\u093f\u0915\u093e\u0938 \u0932\u0915\u094d\u0937\u094d\u092f\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u092a\u0942\u0930\u094d\u0924\u093f \u092e\u0947\u0902 \u0938\u0939\u093e\u092f\u0924\u093e \u0915\u0930\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964<\/p>\n<h3>CSA \u0915\u0947 \u0924\u0940\u0928 \u0938\u094d\u0924\u0902\u092d \u0939\u0948\u0902:<\/h3>\n<ul>\n<li><strong>\u0909\u0924\u094d\u092a\u093e\u0926\u0915\u0924\u093e:<\/strong> CSA \u0915\u093e \u0932\u0915\u094d\u0937\u094d\u092f \u0938\u0924\u0924 \u0924\u0940\u0935\u094d\u0930\u0924\u093e \u0915\u0947 \u092e\u093e\u0927\u094d\u092f\u092e \u0938\u0947 \u0915\u0943\u0937\u093f \u0909\u0924\u094d\u092a\u093e\u0926\u0915\u0924\u093e \u0914\u0930 \u0906\u092f ,\u092b\u0938\u0932 \u0909\u0924\u094d\u092a\u093e\u0926\u0928, \u092a\u0936\u0941\u0927\u0928 \u090f\u0935\u0902 \u092e\u0924\u094d\u0938\u094d\u092f\u0928 , \u0916\u093e\u0926\u094d\u092f \u0914\u0930 \u092a\u094b\u0937\u0923 \u0938\u0941\u0930\u0915\u094d\u0937\u093e \u092e\u0947\u0902 \u0935\u0943\u0926\u094d\u0927\u093f \u0915\u0930\u0928\u093e \u0939\u0948\u0964<\/li>\n<li><strong>\u0905\u0928\u0941\u0915\u0942\u0932\u0928:<\/strong> CSA \u0915\u093e \u0909\u0926\u094d\u0926\u0947\u0936\u094d\u092f \u0905\u0932\u094d\u092a\u0915\u093e\u0932\u093f\u0915 \u091c\u094b\u0916\u093f\u092e\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u092a\u094d\u0930\u0924\u093f \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u091c\u094b\u0916\u093f\u092e \u0915\u094b \u0915\u092e \u0915\u0930\u0928\u093e \u0939\u0948\u0964 \u0907\u0938\u0915\u0947 \u0938\u093e\u0925 \u0939\u0940 CSA \u0915\u093e \u0909\u0926\u094d\u0926\u0947\u0936\u094d\u092f \u0906\u0918\u093e\u0924\u094b\u0902 \u090f\u0935\u0902 \u0926\u0940\u0930\u094d\u0918\u0915\u093e\u0932\u093f\u0915 \u0935\u093f\u0937\u092e\u0924\u093e\u0913\u0902 \u0915\u0940 \u0938\u094d\u0925\u093f\u0924\u093f \u092e\u0947\u0902 \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u0905\u0928\u0941\u0915\u0942\u0932\u0928 \u0924\u0925\u093e \u0938\u092e\u0943\u0926\u094d\u0927 \u0939\u094b\u0928\u0947 \u0915\u0940 \u0915\u094d\u0937\u092e\u0924\u093e \u0915\u093e \u0928\u093f\u0930\u094d\u092e\u093e\u0923 \u0915\u0930 \u0909\u0928\u092e\u0947\u0902 \u0932\u091a\u0940\u0932\u0947\u092a\u0928 \u0915\u094b \u092c\u0922\u093c\u093e\u0928\u093e \u0939\u0948\u0964<\/li>\n<li><strong>\u0936\u092e\u0928:<\/strong> CSA \u0915\u0943\u0937\u093f \u0914\u0930 \u092e\u0943\u0926\u093e \u0915\u0947 \u092a\u094d\u0930\u092c\u0902\u0927\u0928 \u0915\u0947 \u092e\u093e\u0927\u094d\u092f\u092e \u0938\u0947 \u0928\u093f\u0930\u094d\u0935\u0928\u0940\u0915\u0930\u0923 \u0915\u094b \u0930\u094b\u0915\u0915\u0930 \u0917\u094d\u0930\u0940\u0928\u0939\u093e\u0909\u0938 \u0917\u0948\u0938 (GHG) \u0909\u0924\u094d\u0938\u0930\u094d\u091c\u0928 \u0915\u094b \u0915\u092e \u0915\u0930\u0928\u0947 \u092e\u0947\u0902 \u0938\u0939\u093e\u092f\u0924\u093e \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964 \u0907\u0938\u0915\u0947 \u0938\u093e\u0925 \u0939\u0940 CSA \u0915\u093e\u0930\u094d\u092c\u0928 \u0938\u093f\u0902\u0915 \u0915\u0947 \u0930\u0942\u092a \u092e\u0947\u0902 \u0915\u093e\u0930\u094d\u092f \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0914\u0930 \u0935\u093e\u092f\u0941\u092e\u0902\u0921\u0932 \u0938\u0947 CO2 \u0915\u094b \u0905\u0935\u0936\u094b\u0937\u093f\u0924 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0940<br \/>\n\u0915\u094d\u0937\u092e\u0924\u093e \u0915\u094b \u0905\u0927\u093f\u0915\u0924\u092e \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/li>\n<\/ul>\n<h4>CSA \u0915\u0940 \u0905\u0928\u094d\u092f \u0935\u093f\u0936\u0947\u0937\u0924\u093e\u090f\u0902<\/h4>\n<ul>\n<li><strong>CSA \u092a\u093e\u0930\u093f\u0938\u094d\u0925\u093f\u0924\u093f\u0915 \u0924\u0902\u0924\u094d\u0930 \u0938\u0947\u0935\u093e\u0913\u0902 \u0915\u094b \u092c\u0928\u093e\u090f \u0930\u0916\u0924\u093e \u0939\u0948:<\/strong> \u092a\u093e\u0930\u093f\u0938\u094d\u0925\u093f\u0924\u093f\u0915 \u0924\u0902\u0924\u094d\u0930 \u0915\u093f\u0938\u093e\u0928\u094b\u0902 \u0915\u094b \u0938\u094d\u0935\u091a\u094d\u091b \u0935\u093e\u092f\u0941, \u091c\u0932, \u092d\u094b\u091c\u0928 \u0914\u0930 \u0938\u093e\u092e\u0917\u094d\u0930\u093f\u092f\u094b\u0902 \u0938\u0939\u093f\u0924 \u0906\u0935\u0936\u094d\u092f\u0915 \u0938\u0947\u0935\u093e\u090f\u0902 \u092a\u094d\u0930\u0926\u093e\u0928 \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964 \u092f\u0939 \u090f\u0915 \u092d\u0942-\u0926\u0943\u0936\u094d\u092f \u0906\u0927\u093e\u0930\u093f\u0924 \u0926\u0943\u0937\u094d\u091f\u093f\u0915\u094b\u0923 \u0915\u094b \u0905\u092a\u0928\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948 \u091c\u093f\u0938\u0915\u093e \u0928\u093f\u0930\u094d\u092e\u093e\u0923 \u0938\u0902\u0915\u0940\u0930\u094d\u0923 \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930\u0940\u092f \u0926\u0943\u0937\u094d\u091f\u093f\u0915\u094b\u0923 \u0938\u0947 \u0905\u0932\u0917 \u0939\u091f\u0915\u0930 \u0938\u0902\u0927\u093e\u0930\u0923\u0940\u092f \u0915\u0943\u0937\u093f \u0915\u0947 \u0938\u093f\u0926\u094d\u0927\u093e\u0902\u0924\u094b\u0902 \u092a\u0930 \u0939\u094b\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964 \u0907\u0938\u0915\u0947 \u092a\u0930\u093f\u0923\u093e\u092e\u0938\u094d\u0935\u0930\u0942\u092a \u090f\u0915\u0940\u0915\u0943\u0924 \u092f\u094b\u091c\u0928\u093e \u0914\u0930 \u092a\u094d\u0930\u092c\u0902\u0927\u0928 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0917\u0948\u0930-\u0938\u092e\u0928\u094d\u0935\u092f\u0915\u093e\u0930\u0940 \u0914\u0930 \u092a\u094d\u0930\u0924\u093f\u0938\u094d\u092a\u0930\u094d\u0927\u0940 \u092d\u0942\u092e\u093f \u0915\u093e \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0915\u093f\u092f\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/li>\n<li><strong>CSA \u092e\u0947\u0902 \u0935\u093f\u092d\u093f\u0928\u094d\u0928 \u0938\u094d\u0924\u0930\u094b\u0902 \u092a\u0930 \u0935\u093f\u092d\u093f\u0928\u094d\u0928 \u092a\u094d\u0930\u0935\u0947\u0936 \u092c\u093f\u0902\u0926\u0941 \u0939\u094b\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902:<\/strong> \u092f\u0939 \u0916\u0947\u0924 \u0915\u0947 \u0938\u094d\u0924\u0930 \u092a\u0930 \u090f\u0915\u0932 \u092a\u094d\u0930\u094c\u0926\u094d\u092f\u094b\u0917\u093f\u0915\u093f\u092f\u094b\u0902 \u0938\u0947 \u092d\u093f\u0928\u094d\u0928 \u0939\u0948\u0964 \u0907\u0938\u092e\u0947\u0902 \u0916\u093e\u0926\u094d\u092f \u092a\u094d\u0930\u0923\u093e\u0932\u0940, \u092d\u0942-\u0926\u0943\u0936\u094d\u092f, \u092e\u0942\u0932\u094d\u092f \u0936\u094d\u0930\u0943\u0902\u0916\u0932\u093e \u092f\u093e \u0928\u0940\u0924\u093f\u0917\u0924 \u0938\u094d\u0924\u0930 \u092a\u0930 \u0915\u0908 \u092a\u094d\u0930\u0915\u093e\u0930 \u0915\u0947 \u0939\u0938\u094d\u0924\u0915\u094d\u0937\u0947\u092a\u094b\u0902 \u0915\u093e \u090f\u0915\u0940\u0915\u0930\u0923 \u0936\u093e\u092e\u093f\u0932 \u0939\u0948\u0964<\/li>\n<li><strong>CSA \u0938\u0902\u0926\u0930\u094d\u092d \u0935\u093f\u0936\u093f\u0937\u094d\u091f \u0939\u0948:<\/strong> \u092f\u0939 \u0907\u0938 \u092c\u093e\u0924 \u092a\u0930 \u0935\u093f\u091a\u093e\u0930 \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948 \u0915\u093f \u092d\u0942-\u0926\u0943\u0936\u094d\u092f \u0938\u094d\u0924\u0930 \u092a\u0930 \u0935\u093f\u092d\u093f\u0928\u094d\u0928 \u0924\u0924\u094d\u0935 \u0915\u0948\u0938\u0947 \u092a\u093e\u0930\u093f\u0938\u094d\u0925\u093f\u0924\u093f\u0915 \u0924\u0902\u0924\u094d\u0930 \u0915\u0947 \u092d\u0940\u0924\u0930 \u092f\u093e \u0935\u093f\u092d\u093f\u0928\u094d\u0928 \u0938\u0902\u0938\u094d\u0925\u093e\u0917\u0924 \u0935\u094d\u092f\u0935\u0938\u094d\u0925\u093e\u0913\u0902 \u0914\u0930 \u0930\u093e\u091c\u0928\u0940\u0924\u093f\u0915 \u0935\u093e\u0938\u094d\u0924\u0935\u093f\u0915\u0924\u093e\u0913\u0902 \u0915\u0947 \u090f\u0915 \u092d\u093e\u0917 \u0915\u0947 \u0930\u0942\u092a \u092e\u0947\u0902 \u0905\u0928\u094d\u0924:\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f\u093e \u0915\u0930\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964<\/li>\n<li><strong>CSA \u092e\u0939\u093f\u0932\u093e\u0913\u0902 \u0914\u0930 \u0905\u0927\u093f\u0915\u093e\u0930\u0939\u0940\u0928 \u0938\u092e\u0942\u0939\u094b\u0902 \u0915\u094b \u0938\u092e\u093e\u0935\u093f\u0937\u094d\u091f \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948:<\/strong> \u0907\u0938\u092e\u0947\u0902 \u0928\u093f\u0930\u094d\u0923\u092f \u0932\u0947\u0928\u0947 \u0915\u0940 \u092a\u094d\u0930\u0915\u094d\u0930\u093f\u092f\u093e \u092e\u0947\u0902 \u0938\u092d\u0940 \u0938\u094d\u0925\u093e\u0928\u0940\u092f, \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930\u0940\u092f \u090f\u0935\u0902 \u0930\u093e\u0937\u094d\u091f\u094d\u0930\u0940\u092f \u0939\u093f\u0924\u0927\u093e\u0930\u0915\u094b\u0902 \u0915\u094b \u0936\u093e\u092e\u093f\u0932 \u0915\u093f\u092f\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948 \u091c\u093f\u0938\u0938\u0947 \u0938\u0930\u094d\u0935\u093e\u0927\u093f\u0915 \u0909\u092a\u092f\u0941\u0915\u094d\u0924 \u0939\u0938\u094d\u0924\u0915\u094d\u0937\u0947\u092a\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u092a\u0939\u091a\u093e\u0928 \u0915\u0940 \u091c\u093e \u0938\u0915\u0947 \u0914\u0930 \u0938\u0924\u0924 \u0935\u093f\u0915\u093e\u0938 \u0915\u094b \u0938\u0915\u094d\u0937\u092e \u092c\u0928\u093e\u0928\u0947 \u0939\u0947\u0924\u0941 \u0906\u0935\u0936\u094d\u092f\u0915 \u0938\u093e\u091d\u0947\u0926\u093e\u0930\u093f\u092f\u094b\u0902 \u0914\u0930 \u0917\u0920\u092c\u0902\u0927\u0928\u094b\u0902 \u0915\u093e \u0928\u093f\u0930\u094d\u092e\u093e\u0923 \u0915\u093f\u092f\u093e \u0938\u0915\u0947\u0964<\/li>\n<\/ul>\n<h3>\u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u0905\u0928\u0941\u0930\u0942\u092a \u0915\u0943\u0937\u093f \u092a\u0930 \u0930\u093e\u0937\u094d\u091f\u094d\u0930\u0940\u092f \u0928\u0935\u093e\u091a\u093e\u0930 (NICRA)<\/h3>\n<p>\u0907\u0938\u0947 2011 \u092e\u0947\u0902 \u092a\u094d\u0930\u093e\u0930\u0902\u092d \u0915\u093f\u092f\u093e \u0917\u092f\u093e \u0925\u093e\u0964 \u092f\u0939 \u092d\u093e\u0930\u0924\u0940\u092f \u0915\u0943\u0937\u093f \u0905\u0928\u0941\u0938\u0902\u0927\u093e\u0928 \u092a\u0930\u093f\u0937\u0926 (ICAR) \u0915\u0940 \u090f\u0915 \u0928\u0947\u091f\u0935\u0930\u094d\u0915 \u092a\u0930\u093f\u092f\u094b\u091c\u0928\u093e \u0939\u0948\u0964<\/p>\n<h4>\u0909\u0926\u094d\u0926\u0947\u0936\u094d\u092f<\/h4>\n<ul>\n<li>\u0909\u0928\u094d\u0928\u0924 \u0915\u0943\u0937\u093f \u090f\u0935\u0902 \u091c\u094b\u0916\u093f\u092e \u092a\u094d\u0930\u092c\u0902\u0927\u0928 \u092a\u094d\u0930\u094c\u0926\u094d\u092f\u094b\u0917\u093f\u0915\u093f\u092f\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0935\u093f\u0915\u093e\u0938 \u0914\u0930 \u0905\u0928\u0941\u092a\u094d\u0930\u092f\u094b\u0917 \u0915\u0947 \u092e\u093e\u0927\u094d\u092f\u092e \u0938\u0947 \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928\u0936\u0940\u0932\u0924\u093e \u0924\u0925\u093e \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u092b\u0938\u0932\u094b\u0902, \u092a\u0936\u0941\u0913\u0902 \u0914\u0930 \u092e\u0924\u094d\u0938\u094d\u092f\u092a\u093e\u0932\u0928 \u0915\u094b \u0938\u092e\u093e\u0935\u093f\u0937\u094d\u091f \u0915\u0930 \u092d\u093e\u0930\u0924\u0940\u092f \u0915\u0943\u0937\u093f \u0915\u0947 \u0932\u091a\u0940\u0932\u0947\u092a\u0928 \u0915\u094b \u092c\u0922\u093c\u093e\u0928\u093e\u0964<\/li>\n<li>\u092e\u094c\u091c\u0942\u0926\u093e \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u091c\u094b\u0916\u093f\u092e\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u092a\u094d\u0930\u0924\u093f \u0905\u0928\u0941\u0915\u0942\u0932\u0928 \u0939\u0947\u0924\u0941 \u0915\u0943\u0937\u0915\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0916\u0947\u0924\u094b\u0902 \u092a\u0930 \u0938\u094d\u0925\u0932 \u0935\u093f\u0936\u093f\u0937\u094d\u091f \u092a\u094d\u0930\u094c\u0926\u094d\u092f\u094b\u0917\u093f\u0915\u0940 \u092a\u0948\u0915\u0947\u091c \u0915\u093e \u092a\u094d\u0930\u0926\u0930\u094d\u0936\u0928 \u0915\u0930\u0928\u093e\u0964<\/li>\n<li>\u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u0905\u0928\u0941\u0930\u0942\u092a \u0915\u0943\u0937\u093f \u0905\u0928\u0941\u0938\u0902\u0927\u093e\u0928 \u090f\u0935\u0902 \u0909\u0928\u0915\u0947 \u0905\u0928\u0941\u092a\u094d\u0930\u092f\u094b\u0917 \u0915\u0947 \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u092e\u0947\u0902 \u0935\u0948\u091c\u094d\u091e\u093e\u0928\u093f\u0915\u094b\u0902 \u0914\u0930 \u0905\u0928\u094d\u092f \u0939\u093f\u0924\u0927\u093e\u0930\u0915\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0915\u094d\u0937\u092e\u0924\u093e \u0928\u093f\u0930\u094d\u092e\u093e\u0923 \u0915\u094b \u092c\u0922\u093c\u093e\u0928\u093e\u0964<\/li>\n<li>\u092a\u0930\u093f\u092f\u094b\u091c\u0928\u093e \u092e\u0947\u0902 \u091a\u093e\u0930 \u0918\u091f\u0915 \u0939\u0948\u0902 \u091c\u0948\u0938\u0947 &#8211;<strong> \u0930\u0923\u0928\u0940\u0924\u093f\u0915 \u0905\u0928\u0941\u0938\u0902\u0927\u093e\u0928, \u092a\u094d\u0930\u094c\u0926\u094d\u092f\u094b\u0917\u093f\u0915\u0940 \u092a\u094d\u0930\u0926\u0930\u094d\u0936\u0928, \u0915\u094d\u0937\u092e\u0924\u093e \u0928\u093f\u0930\u094d\u092e\u093e\u0923 \u0914\u0930 \u092a\u094d\u0930\u093e\u092f\u094b\u091c\u093f\u0924\/\u092a\u094d\u0930\u0924\u093f\u0938\u094d\u092a\u0930\u094d\u0927\u0940<\/strong><br \/>\n<strong>\u0905\u0928\u0941\u0926\u093e\u0928\u0964<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>Read More<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li><a title=\"\u092d\u093e\u0930\u0924 \u0926\u094d\u0935\u093e\u0930\u093e \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0938\u0947 \u0928\u093f\u092a\u091f\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0909\u0920\u093e\u090f \u0917\u090f \u0915\u0926\u092e\" href=\"https:\/\/hindi.iasbook.com\/steps-taken-by-india-to-combat-climate-change\/\" rel=\"dofollow\">\u092d\u093e\u0930\u0924 \u0926\u094d\u0935\u093e\u0930\u093e \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0938\u0947 \u0928\u093f\u092a\u091f\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0909\u0920\u093e\u090f \u0917\u090f \u0915\u0926\u092e<\/a><\/li>\n<li><a title=\"\u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928: \u0935\u0948\u0936\u094d\u0935\u093f\u0915 \u0938\u094d\u0924\u0930 \u092a\u0930 \u0915\u093f\u090f \u0917\u090f \u092a\u094d\u0930\u092f\u093e\u0938\" href=\"https:\/\/hindi.iasbook.com\/global-action-for-climate-change\/\" rel=\"dofollow\">\u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928: \u0935\u0948\u0936\u094d\u0935\u093f\u0915 \u0938\u094d\u0924\u0930 \u092a\u0930 \u0915\u093f\u090f \u0917\u090f \u092a\u094d\u0930\u092f\u093e\u0938<\/a><\/li>\n<li><a title=\"\u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 (Climate Change)\" href=\"https:\/\/hindi.iasbook.com\/climate-change\/\" rel=\"dofollow\">\u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 (Climate Change)<\/a><\/li>\n<li><a title=\"\u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 : \u0930\u093e\u0937\u094d\u091f\u094d\u0930\u0940\u092f \u0938\u0941\u0930\u0915\u094d\u0937\u093e \u0915\u0947 \u0938\u092e\u094d\u092e\u0941\u0916 \u092a\u094d\u0930\u092e\u0941\u0916 \u0916\u0924\u0930\u0947\" href=\"https:\/\/hindi.iasbook.com\/jalvaayu-parivartan-evam-rashtriya-suraksha\/\" rel=\"dofollow\">\u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 : \u0930\u093e\u0937\u094d\u091f\u094d\u0930\u0940\u092f \u0938\u0941\u0930\u0915\u094d\u0937\u093e \u0915\u0947 \u0938\u092e\u094d\u092e\u0941\u0916 \u092a\u094d\u0930\u092e\u0941\u0916 \u0916\u0924\u0930\u0947<\/a><\/li>\n<li><a title=\"\u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0938\u0947 \u0928\u093f\u092a\u091f\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0935\u0948\u0936\u094d\u0935\u093f\u0915 \u092a\u094d\u0930\u092f\u093e\u0938 : \u092d\u093e\u0930\u0924 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0915\u0947 \u092a\u094d\u0930\u092f\u093e\u0938\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u092a\u094d\u0930\u093e\u0938\u0902\u0917\u093f\u0915\u0924\u093e\" href=\"https:\/\/hindi.iasbook.com\/jalvayu-parivartan-bharat-prayas-napcc\/\" rel=\"dofollow\">\u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0938\u0947 \u0928\u093f\u092a\u091f\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0935\u0948\u0936\u094d\u0935\u093f\u0915 \u092a\u094d\u0930\u092f\u093e\u0938 : \u092d\u093e\u0930\u0924 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0915\u0947 \u092a\u094d\u0930\u092f\u093e\u0938\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u092a\u094d\u0930\u093e\u0938\u0902\u0917\u093f\u0915\u0924\u093e<\/a><\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u092a\u0930\u093f\u091a\u092f \u0915\u0943\u0937\u093f \u0914\u0930 \u092e\u0924\u094d\u0938\u094d\u092f\u092a\u093e\u0932\u0928 \u092e\u0941\u0916\u094d\u092f \u0930\u0942\u092a \u0938\u0947 \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930 \u0928\u093f\u0930\u094d\u092d\u0930 \u0939\u0948\u0902\u0964 \u092d\u093e\u0930\u0924 \u0915\u093e \u0915\u0943\u0937\u093f \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0915\u0947 \u0916\u0924\u0930\u0947 \u0915\u093e [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[17],"tags":[],"class_list":["post-173249","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-environment"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v25.9 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>\u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0914\u0930 \u0915\u0943\u0937\u093f (Climate Change and Agriculture) - IASbook<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/climate-change-and-agriculture\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"\u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0914\u0930 \u0915\u0943\u0937\u093f (Climate Change and Agriculture) - IASbook\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u092a\u0930\u093f\u091a\u092f \u0915\u0943\u0937\u093f \u0914\u0930 \u092e\u0924\u094d\u0938\u094d\u092f\u092a\u093e\u0932\u0928 \u092e\u0941\u0916\u094d\u092f \u0930\u0942\u092a \u0938\u0947 \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930 \u0928\u093f\u0930\u094d\u092d\u0930 \u0939\u0948\u0902\u0964 \u092d\u093e\u0930\u0924 \u0915\u093e \u0915\u0943\u0937\u093f \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0915\u0947 \u0916\u0924\u0930\u0947 \u0915\u093e [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/climate-change-and-agriculture\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"IASbook\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2019-02-28T17:10:12+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/iasbook.com\/hindi\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/env12-1.jpg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"IASbook\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"IASbook\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/climate-change-and-agriculture\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/climate-change-and-agriculture\/\"},\"author\":{\"name\":\"IASbook\",\"@id\":\"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/#\/schema\/person\/630a491091137b169cbd0eaf2b37007b\"},\"headline\":\"\u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0914\u0930 \u0915\u0943\u0937\u093f (Climate Change and Agriculture)\",\"datePublished\":\"2019-02-28T17:10:12+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/climate-change-and-agriculture\/\"},\"wordCount\":52,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/climate-change-and-agriculture\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/iasbook.com\/hindi\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/env12-1.jpg\",\"articleSection\":[\"\u092a\u0930\u094d\u092f\u093e\u0935\u0930\u0923 \u090f\u0935\u0902 \u092a\u093e\u0930\u093f\u0938\u094d\u0925\u093f\u0924\u093f\u0915\u0940\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/climate-change-and-agriculture\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/climate-change-and-agriculture\/\",\"url\":\"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/climate-change-and-agriculture\/\",\"name\":\"\u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0914\u0930 \u0915\u0943\u0937\u093f (Climate Change and Agriculture) - IASbook\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/climate-change-and-agriculture\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/climate-change-and-agriculture\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/iasbook.com\/hindi\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/env12-1.jpg\",\"datePublished\":\"2019-02-28T17:10:12+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/climate-change-and-agriculture\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/climate-change-and-agriculture\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/climate-change-and-agriculture\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/iasbook.com\/hindi\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/env12-1.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/iasbook.com\/hindi\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/env12-1.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/climate-change-and-agriculture\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"\u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0914\u0930 \u0915\u0943\u0937\u093f (Climate Change and Agriculture)\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/\",\"name\":\"IASbook\",\"description\":\"Study For Civil Services\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/#organization\",\"name\":\"IASbook\",\"url\":\"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/iasbook-logo-v2-1.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/iasbook-logo-v2-1.png\",\"width\":264,\"height\":56,\"caption\":\"IASbook\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/#\/schema\/logo\/image\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/#\/schema\/person\/630a491091137b169cbd0eaf2b37007b\",\"name\":\"IASbook\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/7a8b1a2a26151e06c0c5bd1bdd617dab88c67a576b33c0fac949a7a5dbf61fca?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/7a8b1a2a26151e06c0c5bd1bdd617dab88c67a576b33c0fac949a7a5dbf61fca?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"IASbook\"},\"url\":\"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/author\/iasbook\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"\u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0914\u0930 \u0915\u0943\u0937\u093f (Climate Change and Agriculture) - IASbook","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/climate-change-and-agriculture\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"\u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0914\u0930 \u0915\u0943\u0937\u093f (Climate Change and Agriculture) - IASbook","og_description":"\u092a\u0930\u093f\u091a\u092f \u0915\u0943\u0937\u093f \u0914\u0930 \u092e\u0924\u094d\u0938\u094d\u092f\u092a\u093e\u0932\u0928 \u092e\u0941\u0916\u094d\u092f \u0930\u0942\u092a \u0938\u0947 \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930 \u0928\u093f\u0930\u094d\u092d\u0930 \u0939\u0948\u0902\u0964 \u092d\u093e\u0930\u0924 \u0915\u093e \u0915\u0943\u0937\u093f \u0915\u094d\u0937\u0947\u0924\u094d\u0930 \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0915\u0947 \u0916\u0924\u0930\u0947 \u0915\u093e [&hellip;]","og_url":"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/climate-change-and-agriculture\/","og_site_name":"IASbook","article_published_time":"2019-02-28T17:10:12+00:00","og_image":[{"url":"https:\/\/iasbook.com\/hindi\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/env12-1.jpg","type":"","width":"","height":""}],"author":"IASbook","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"IASbook"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/climate-change-and-agriculture\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/climate-change-and-agriculture\/"},"author":{"name":"IASbook","@id":"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/#\/schema\/person\/630a491091137b169cbd0eaf2b37007b"},"headline":"\u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0914\u0930 \u0915\u0943\u0937\u093f (Climate Change and Agriculture)","datePublished":"2019-02-28T17:10:12+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/climate-change-and-agriculture\/"},"wordCount":52,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/climate-change-and-agriculture\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iasbook.com\/hindi\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/env12-1.jpg","articleSection":["\u092a\u0930\u094d\u092f\u093e\u0935\u0930\u0923 \u090f\u0935\u0902 \u092a\u093e\u0930\u093f\u0938\u094d\u0925\u093f\u0924\u093f\u0915\u0940"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/climate-change-and-agriculture\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/climate-change-and-agriculture\/","url":"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/climate-change-and-agriculture\/","name":"\u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0914\u0930 \u0915\u0943\u0937\u093f (Climate Change and Agriculture) - IASbook","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/climate-change-and-agriculture\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/climate-change-and-agriculture\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/iasbook.com\/hindi\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/env12-1.jpg","datePublished":"2019-02-28T17:10:12+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/climate-change-and-agriculture\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/climate-change-and-agriculture\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/climate-change-and-agriculture\/#primaryimage","url":"https:\/\/iasbook.com\/hindi\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/env12-1.jpg","contentUrl":"https:\/\/iasbook.com\/hindi\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/env12-1.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/climate-change-and-agriculture\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"\u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u092a\u0930\u093f\u0935\u0930\u094d\u0924\u0928 \u0914\u0930 \u0915\u0943\u0937\u093f (Climate Change and Agriculture)"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/#website","url":"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/","name":"IASbook","description":"Study For Civil Services","publisher":{"@id":"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/#organization","name":"IASbook","url":"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/iasbook-logo-v2-1.png","contentUrl":"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/iasbook-logo-v2-1.png","width":264,"height":56,"caption":"IASbook"},"image":{"@id":"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/#\/schema\/person\/630a491091137b169cbd0eaf2b37007b","name":"IASbook","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/7a8b1a2a26151e06c0c5bd1bdd617dab88c67a576b33c0fac949a7a5dbf61fca?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/7a8b1a2a26151e06c0c5bd1bdd617dab88c67a576b33c0fac949a7a5dbf61fca?s=96&d=mm&r=g","caption":"IASbook"},"url":"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/author\/iasbook\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/173249","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=173249"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/173249\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=173249"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=173249"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iasbook.com\/hindi\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=173249"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}